Iedereen kan tegenwoordig een AI-systeem laten maken.
De vraag is niet meer óf het kan. De vraag is of je er straks voor kunt staan: tegenover een klant, een bestuur, een inspectie, en tegenover je eigen mensen.
Daarom maak ik langs dezelfde lat waarmee ik systemen toets. Zes lagen die er altijd in zitten, geen uitzonderingen:
De bronnen.
Het systeem werkt vanuit jullie eigen, afgeschermde kennis. Elk antwoord verwijst naar waar het vandaan komt. Kan het iets niet herleiden, dan zegt het “weet ik niet” in plaats van te gokken.
De grenzen.
Rekenen, toegang, geld, publiceren, verwijderen: dat doet nooit de AI. Dat doen vaste regels die niet kunnen afdwalen. De AI stelt voor, de regels bewaken, de mens beslist.
De goedkeuring.
Alles wat naar buiten gaat of ertoe doet, passeert eerst een mens. En het systeem is zo gemaakt dat die controle echt blijft: het toont zijn onzekerheid, zodat beoordelen niet verwatert tot afvinken.
Het geheugen.
Welke bron, welk antwoord, wie keurde goed: alles wordt vastgelegd. Als er ooit iemand vraagt “hoe weet je dat dit klopt”, dan laat je het gewoon zien.
De gegevens.
Duidelijke afspraken over waar jullie data staat, wat er nooit mee gebeurt, en hoe dat binnen de Europese regels past. Op papier, vooraf.
De mensen.
Het systeem neemt het randwerk over, niet het denkwerk. Jullie mensen worden er beter van, niet afhankelijker. Dat is een ontwerpkeuze, en hij is meetbaar.
Naleving van de Europese en Nederlandse regels is zo geen kostenpost naast het project, maar een eigenschap van het systeem. Wat je krijgt ís het bewijs.
Voor de werelden waarin ik thuis ben: onderwijs, advies, uitgeven, onderzoek. Doorzoekbare kennisbanken die hun bronnen tonen. Offerte- en verantwoordingsstraten die uit eerder werk voorbereiden. Ombouw- en publicatiestraten met de redactie als laatste stap. Assistenten op jullie eigen methodiek. En de lagen die uit een scan als ontbrekend kwamen.
Wat ik niet maak: systemen die mensen beoordelen, selecteren of toelaten. Dat valt onder het zwaarste Europese regime en hoort bij gespecialiseerde partijen. En soms is mijn advies na de analyse: hier is geen AI voor nodig, een simpel script is beter, of laat het zoals het is. Dat hoor je dan gewoon.
Een systeem is geen project dat af is, maar iets dat bijgehouden wordt: regels veranderen, jullie werk verandert, en er is altijd een volgend stuk randwerk. Wie dat wil, neemt de partnervorm: ik houd de systemen scherp, het dossier actueel, en vind het volgende stuk winst. Maandelijks, opzegbaar, geen kleine lettertjes.